Diagnoza spektrum autyzmu u dorosłych: po co, jak wygląda, co zmienia

Diagnoza spektrum autyzmu u dorosłego to kilka spotkań: konsultacja wstępna, szczegółowy wywiad o dzieciństwie i codziennym funkcjonowaniu, obserwacja i kwestionariusze, omówienie wniosków i opinia psychologa. W części ośrodków elementem jest też badanie ADOS-2 w module dla dorosłych. Formalne rozpoznanie stawia lekarz psychiatra, dla którego opinia jest ważnym elementem. Diagnoza nie zmienia tego, kim jesteś. Zmienia to, jak rozumiesz swoją historię i jakie wsparcie możesz dobrać. W Miejscu Wsparcia prowadzimy diagnostykę w ramach wsparcia psychologicznego dla dorosłych w Tychach.

Pytanie „czy to może być spektrum?” wraca u wielu dorosłych latami, zanim ktokolwiek wypowie je na głos. Bliscy pytają zwykle o co innego: po co komuś diagnoza na tym etapie życia. Oba pytania mają dobre odpowiedzi.

Dlaczego dorośli szukają diagnozy?

Częsta historia wygląda tak: dziecko dostaje diagnozę spektrum, rodzic czyta o objawach i w pewnym momencie zaczyna czytać o sobie. Rozpoznaje swoje dzieciństwo, swoje sposoby radzenia sobie, swoje zmęczenie po spotkaniach towarzyskich, swoją potrzebę przewidywalności. Czasem to partner lub partnerka pierwsi zwracają uwagę.

Inne drogi do gabinetu: wieloletnie poczucie bycia „obok”, mimo dobrego wykształcenia i pracy; wypalenie, które nie mija po urlopie; wcześniejsze diagnozy, na przykład lęku lub depresji, po których leczenie pomagało tylko częściowo; trudności w relacjach, które powtarzają się według tego samego wzoru; przeciążenie sensoryczne, którego nikt nie nazwał.

Wiele dorosłych osób w spektrum, szczególnie kobiet, przez lata funkcjonowało dzięki maskowaniu: obserwowaniu innych, uczeniu się reakcji na pamięć, przygotowywaniu rozmów z wyprzedzeniem. To działa, ale kosztuje. Diagnoza w dorosłości często jest momentem, w którym ten koszt zostaje po raz pierwszy nazwany.

Jak wygląda diagnoza w Miejscu Wsparcia?

Konsultacja wstępna (200 zł, do 90 minut). Rozmawiamy o tym, co Cię tu przyprowadziło, jak wygląda Twoje życie, co jest trudne, a co dobrze działa. Ustalamy, czy diagnostyka w kierunku spektrum ma w Twojej sytuacji sens i jaki zakres będzie potrzebny. Jeśli lepszym wyborem będzie ośrodek prowadzący diagnozę zespołową, wskażemy dalszą ścieżkę. Czasem na tym etapie okazuje się, że warto zacząć od czegoś innego, na przykład od wykluczenia przeciążenia lub od diagnostyki ADHD.

Wywiad rozwojowy. Spektrum autyzmu jest obecne od dzieciństwa, więc ważne jest, jak wyglądały Twoje wczesne lata: mowa, zabawa, relacje z rówieśnikami, szkoła, zainteresowania, reakcje na zmiany i bodźce. Jeśli to możliwe, prosimy o informacje od rodzica lub starszego rodzeństwa albo o stare świadectwa, opinie, zdjęcia. Jeśli to niemożliwe, pracujemy na tym, co pamiętasz.

Badanie ADOS-2, moduł 4 (w ośrodkach, które nim dysponują). To wystandaryzowana obserwacja przeznaczona dla nastolatków i dorosłych posługujących się płynną mową. Ma formę rozmowy i kilku zadań: opowiadania o relacjach, emocjach, planach, opisywania obrazków, rozmowy o codzienności. Trwa około godziny. Nie ma w niej pytań „z wiedzy” ani dobrych i złych odpowiedzi. W naszym gabinecie tego badania nie wykonujemy; Magda Pytlok ma do niego uprawnienia i jeśli jest potrzebne, wskażemy, gdzie je zrobić. O samym narzędziu piszemy szerzej w tekście Jak wygląda badanie ADOS-2, który dotyczy głównie dzieci, ale zasady są te same.

Omówienie i opinia. Na osobnym spotkaniu tłumaczymy, co zaobserwowaliśmy i jak układa się to w całość z wywiadem. Otrzymujesz pisemną opinię psychologiczną. Jeśli obraz wskazuje na spektrum, wskazujemy kolejny krok: konsultację z lekarzem psychiatrą, który stawia formalne rozpoznanie.

Obserwację prowadzimy stacjonarnie w gabinecie w Tychach. Konsultację wstępną, wywiad i omówienie wniosków można odbyć również online.

Co diagnoza daje, a czego nie?

Daje przede wszystkim ramę do zrozumienia własnej historii. Wiele osób mówi po diagnozie, że pierwszy raz przestało myśleć o sobie jako o „dziwnej” albo „niewystarczająco starającej się”. Daje język, którym można rozmawiać z partnerem, rodziną, czasem z pracodawcą. Daje kierunek: wiadomo, jakiego rodzaju wsparcie ma sens, a jakie było próbą dopasowania się do czegoś, co nie pasuje.

Formalne rozpoznanie od lekarza otwiera też drogę do konkretnych rozwiązań: dostosowań na uczelni, orzeczenia o niepełnosprawności, jeśli spełnione są kryteria (to osobna procedura w powiatowym zespole do spraw orzekania), wsparcia w miejscu pracy tam, gdzie pracodawca jest na to otwarty.

Nie daje gotowej instrukcji do życia ani nie usuwa trudności. Nie zmienia też przeszłości. Część osób po diagnozie przeżywa okres smutku lub złości: o lata, w których nikt nie zauważył, o wsparcie, którego nie było. To normalna reakcja i warto mieć na nią przestrzeń, najlepiej w rozmowie z kimś, kto to rozumie. Jeśli smutek lub złość nie słabną albo odbierają sen i siły, porozmawiaj z lekarzem lub psychologiem. Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, nie czekaj na umówiony termin: jeszcze dziś zadzwoń pod 112 albo na bezpłatny, całodobowy telefon wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym 800 70 2222. Nasz gabinet pracuje w trybie umówionych spotkań i nie zastępuje pomocy interwencyjnej.

Diagnoza nie jest też obowiązkowa. Są osoby, które nie chcą formalnej ścieżki, i ten wybór szanujemy. Warto jednak pamiętać, że opisane tu trudności mogą mieć też inne przyczyny, na przykład lęk, depresję albo ADHD, a własne obserwacje i testy z internetu nie zastępują rozmowy ze specjalistą. Na konsultacji wstępnej można to omówić bez zobowiązań.

Spektrum i ADHD u dorosłych: czy to może być jedno i drugie?

Tak, i zdarza się to często. Spektrum autyzmu i ADHD współwystępują, a u dorosłych obraz bywa mieszany: potrzeba przewidywalności obok trudności z organizacją, intensywne zainteresowania obok problemów z dokończeniem czegokolwiek, przeciążenie sensoryczne obok poszukiwania bodźców. Dlatego w diagnostyce dorosłych często proponujemy również ocenę uwagi.

W Miejscu Wsparcia mamy do tego test MOXO w wersji dla dorosłych: samo zadanie przy komputerze, z bodźcami rozpraszającymi, trwa kilkanaście minut. Badanie kosztuje 450 zł (wywiad, test, raport i omówienie wyników) i wykonujemy je tylko stacjonarnie. Nie jest to diagnoza sama w sobie, ale pokazuje, jak działa Twoja uwaga w kontrolowanych warunkach, i pomaga lekarzowi w postawieniu rozpoznania.

Co po diagnozie?

Zależy od tego, co jest dla Ciebie najtrudniejsze. Dla części osób wystarcza kilka spotkań nastawionych na konkret: jak organizować dzień, żeby nie dochodzić do przeciążenia; jak rozmawiać z bliskimi o swoich potrzebach; jak rozpoznawać sygnały nadchodzącego wyczerpania. To jest wsparcie psychologiczne, które prowadzimy w gabinecie i online, 170 zł za spotkanie 50-minutowe.

Dla innych właściwym krokiem jest psychoterapia, dłuższy proces prowadzony przez psychoterapeutę. Jeśli tak jest, mówimy to wprost i pomagamy znaleźć odpowiednią osobę poza naszym gabinetem, bo psychoterapii u nas nie prowadzimy.

Jeśli jesteś rodzicem dziecka w spektrum i właśnie rozpoznajesz siebie, warto pomyśleć o obu tych rzeczach naraz: o własnej diagnozie i o tym, jak dbać o siebie w roli rodzica. Piszemy o tym osobno w tekście Rodzic dziecka w spektrum: o co warto zadbać u siebie.

Jeśli od dawna nosisz w sobie pytanie o spektrum, nie musisz odpowiadać na nie sam. Umów konsultację dla dorosłych w Miejscu Wsparcia przez rejestrację online lub telefonicznie: +48 517 199 833. Pierwsza rozmowa to ustalenie, czy i jak warto iść dalej, bez zobowiązań.