TUS dla dziewczynek: dlaczego osobna grupa i jak wygląda spotkanie

Z naszego doświadczenia osobna grupa TUS dla dziewczynek ma sens, bo tematy, na których dziewczynki potykają się w relacjach, bywają inne niż u chłopców, a poczucie bezpieczeństwa w grupie wpływa na to, czy dziecko zacznie ćwiczyć, czy dalej będzie udawać, że umie. W Miejscu Wsparcia w Tychach prowadzimy kameralną grupę TUS wyłącznie dla dziewczynek w wieku 6–13 lat, do sześciu uczestniczek, według autorskiego programu Magdy Pytlok. Taki kształt grupy ma swoje powody, a samo spotkanie i droga do dołączenia wyglądają prościej, niż się zwykle wydaje.

Czym jest TUS i dla kogo?

Trening Umiejętności Społecznych to zajęcia grupowe, na których dzieci ćwiczą konkretne umiejętności potrzebne w relacjach: jak zacząć rozmowę, jak dołączyć do zabawy, jak powiedzieć, że czegoś nie chcę, jak zareagować, gdy ktoś jest na mnie zły, jak wyjść z sytuacji, która przerasta. Ćwiczą je nie w rozmowie o relacjach, tylko w relacjach: z innymi dziećmi, pod okiem psychologa, w miejscu, gdzie pomyłka nie ma konsekwencji.

Co wiadomo o skuteczności takich grup? Przegląd pięciu badań z losowym doborem uczestników wskazuje na poprawę kompetencji społecznych dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu, ale jego autorzy oceniają dowody jako ograniczone (Reichow, Steiner i Volkmar, 2012). Metaanaliza 19 badań potwierdza efekt średni, lecz nie wykazano go w ocenach nauczycieli, a umiejętności mogą nie przenosić się do szkoły (Gates, Kang i Lerner, 2017). Obie prace dotyczą wyłącznie spektrum autyzmu, a u nas ćwiczą też dziewczynki bez tej diagnozy, więc nie przenosimy tych wyników wprost na całą grupę. Powody, dla których grupa jest tylko dla dziewczynek, wynikają z naszej praktyki, nie z tych przeglądów.

Do naszej grupy trafiają dziewczynki, dla których kontakt z rówieśniczkami jest trudny z różnych powodów: spektrum autyzmu, ADHD, nieśmiałość, lęk, doświadczenie odrzucenia w klasie, zmiana szkoły. Diagnoza nie jest warunkiem. Warunkiem jest to, że dziewczynka sama chciałaby, żeby relacje były łatwiejsze, i że grupa jest dla niej odpowiednią formą, co ustalamy na konsultacji kwalifikacyjnej.

Dla dzieci, którym łatwiej zacząć od wspólnego zadania niż od rozmowy, prowadzimy też zajęcia w formule TUS z klockami LEGO.

Dlaczego grupa tylko dla dziewczynek?

Na to pytanie odpowiadamy rodzicom najczęściej. Powody są trzy.

Inne tematy

Relacje między dziewczynkami w wieku szkolnym mają swoją specyfikę: przyjaźń „najlepsza” i jej utrata, wykluczenie bez słów, szeptanie, zmienne sojusze, presja bycia lubianą. Z naszych obserwacji chłopięce konflikty są częściej jawne i szybciej się kończą. Dziewczynka, która nie rozumie, dlaczego koleżanka przestała się do niej odzywać, nie nauczy się tego na zajęciach zbudowanych wokół innych sytuacji, na przykład rywalizacji i przegrywania w grze. Nasz program jest napisany wokół tych sytuacji, które dziewczynki naprawdę przeżywają.

Bezpieczeństwo

Wiele dziewczynek trafia do nas po latach maskowania: nauczyły się udawać, że rozumieją i że sobie radzą. W badaniu obserwacyjnym uczniów podczas szkolnych przerw dziewczynki w spektrum zostawały blisko innych dzieci, włączały się w zabawy i z nich wychodziły, co zdawało się maskować ich trudności społeczne; chłopcy w spektrum bawili się raczej sami, więc ich trudności były łatwiejsze do zauważenia (Dean i in., 2017). To badanie opisuje maskowanie, ale nie porównuje grup dziewczęcych z mieszanymi. Z naszego doświadczenia w grupie mieszanej ta maska częściej zostaje na miejscu, bo ryzyko ośmieszenia wydaje się większe. W grupie samych dziewczynek, małej i prowadzonej spokojnie, łatwiej ją zdjąć i przyznać: nie wiem, jak to zrobić. Dopiero wtedy ćwiczenie ma sens.

Tempo

Małe grupy dziewczynek pracują zwykle w innym rytmie: więcej rozmowy, mniej rywalizacji, dłuższe zatrzymanie na jednej sytuacji. Sześć uczestniczek to granica, przy której każda ma czas, żeby coś przećwiczyć, a prowadząca widzi każdą z nich.

Jak wygląda jedno spotkanie?

Zajęcia trwają 60 minut i mają stały rytm. Stałość jest celowa: dziewczynki, dla których nieprzewidywalność jest trudna, wiedzą, co będzie, i mogą skupić energię na ćwiczeniu, a nie na orientowaniu się w sytuacji.

1. Powitanie i krąg. Każda mówi, jak minął tydzień, w takiej formie, na jaką ma ochotę. Uczymy tu, że można odpowiedzieć krótko i że można nie chcieć mówić.
2. Temat spotkania. Jedna sytuacja społeczna, na przykład: koleżanka nie chce się ze mną bawić; ktoś mnie przezywa; chcę dołączyć do grupy, która już gra; muszę powiedzieć „nie”. Rozmawiamy o tym, jak to wygląda, co się wtedy czuje i jakie są możliwe wyjścia.
3. Ćwiczenie. Scenki, gry, zadania w parach i w całej grupie. Dziewczynki próbują różnych reakcji, zamieniają się rolami, sprawdzają, co się dzieje, gdy zrobi się inaczej. Prowadząca zatrzymuje, podpowiada, nazywa to, co się udało.
4. Podsumowanie. Co zabieram do domu: jedna rzecz, którą chcę spróbować w tym tygodniu w szkole albo na podwórku.
5. Informacja zwrotna dla rodzica. To dzieje się poza samym spotkaniem: po ustalonym okresie uczestnictwa rodzic dostaje od prowadzącej omówienie obserwacji i wskazówki, jak w domu nawiązać do tego, co dziewczynka ćwiczyła. Dzięki temu ćwiczenia z gabinetu mają szansę wejść do codzienności.

Czego uczą się dziewczynki?

Program obejmuje kilka obszarów, do których wracamy na różnych poziomach trudności zależnie od wieku grupy.

• rozpoznawanie i nazywanie własnych emocji oraz czytanie emocji innych,
• zaczynanie i podtrzymywanie rozmowy, dołączanie do zabawy,
• mówienie „nie” i stawianie granic bez konfliktu,
• radzenie sobie z odrzuceniem, docinkiem, zmianą planów,
• rozwiązywanie konfliktu bez wycofania się i bez wybuchu,
• rozpoznawanie własnego przeciążenia i sposoby, żeby o siebie zadbać,
• pewność siebie budowana na tym, co dziewczynka potrafi, nie na porównaniu z innymi.

Nie obiecujemy, że po cyklu zajęć relacje będą łatwe ani że zajęcia przyniosą konkretny efekt. Obiecujemy bezpieczne miejsce do ćwiczenia, stały rytm spotkań i prowadzącą, która widzi każdą uczestniczkę.

Kto prowadzi zajęcia?

Program jest autorskim programem Magdy Pytlok, psycholożki z blisko dwudziestoletnim doświadczeniem klinicznym i oświatowym, która ma uprawnienia diagnostyczne ADOS-2 i MOXO. Temat dziewczynek w spektrum jest jej szczególnie bliski i to z myślą o nich ten program powstał. Zajęcia prowadzą Magda Pytlok i Marta Kowalska, psycholożka z dziesięcioletnim doświadczeniem w pracy z dziećmi, prowadząca również konsultacje dla rodziców. O obu można przeczytać na stronie zespołu.

Jak dołączyć do grupy?

Droga jest zawsze taka sama.

1. Konsultacja kwalifikacyjna z rodzicem (konsultacja wstępna: do 90 minut, 200 zł). Rozmawiamy o tym, z czym dziewczynka ma trudność, jak funkcjonuje w szkole i w domu, czego rodzic oczekuje. Ustalamy, czy grupa jest odpowiednią formą, czy lepiej zacząć od wsparcia indywidualnego albo od konsultacji dla rodziców.
2. Dobór grupy. Dziewczynki dobieramy wiekiem i poziomem umiejętności, żeby ćwiczenia były dla wszystkich na miarę. Bywa, że trzeba poczekać na start odpowiedniej grupy.
3. Start i cykl zajęć. Spotkania odbywają się co tydzień w gabinecie w Tychach. Cena to 100 zł za zajęcia; szczegóły są w cenniku.

Informacje o aktualnych naborach i terminach startu grup można uzyskać telefonicznie albo przez formularz kontaktowy. Jeśli w tej chwili nie ma naboru, warto i tak zapytać o termin startu kolejnej grupy.

Jeśli Twoja córka chciałaby, żeby relacje z koleżankami były łatwiejsze, a Ty nie wiesz, jak jej w tym pomóc, zapraszamy na konsultację kwalifikacyjną do grupy TUS dla dziewczynek w Tychach. Termin można umówić online albo telefonicznie: +48 517 199 833.